राजेश्वर देवकोटाले भनेका थिए–‘मेरो किरिया ७ दिनमा सक्नु’

गोरखा, साउन २८ – तीन वर्षअघिको कुरा हो, एउटा पारिवारिक जमघटमा साहित्यकार एवं राजनीतिज्ञ राजेश्वर देवकोटाले हिन्दु धर्ममा चल्दै आएको मृत्यु संस्कार छोट्याउनु पर्छ भन्ने कुरा उठाउनुभयो ।

नेपाली समाजको पछिल्लो सामाजिक–साँस्कृतिक परिवर्तनलाई नजिकबाट हेरिरहेका देवकोटा जस्तै भेटघाटमा जम्मा भएका अरुहरुले पनि त्यसमा सहमति जनाए । गोरखा जन्मथलो भै काठमाण्डौंमा बस्दै आएका देवकोटाहरुले स्थापना गरेको देवकोटा गूठीका सदस्यहरुको त्यो भेलामा मृत्यु संस्कार छोट्याउने कुरामा सबैजसो सहमत त भए, तर सुरुवात कसले कसरी गर्ने ? 

‘लामै छलफलपछि उहाँले फ्याट्ट भन्दिनुभयो, तिमीहरुलाई बिरालोको घाँटीमा घण्टी कसले झुण्ड्याउने भन्ने समस्या परेको भए मेरै पालोबाट सुरु गर्नु’ राजेश्वरका काकाको छोरा राजन देवकोटाले ३ वर्षअघिको कुरा बताउनुभयो । कुरा त्यतिमा मात्रै सकिएन, ३ वर्षयता नातागोताका केही मान्छेको निधन भएमा देवकोटा बेलाबेला मृत्यु कर्म छोटो बनाउने कुरा झिकिहाल्नुहुन्थ्यो । 

पछिल्लो समय सामाजिक साँस्कृतिक सुधारबारे चिन्तन गरिरहेका तिनै देवकोटाको साउन २५ गते बिहान निधन भयो । पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टि पनि मृत्यु संस्कार थाल्ने बेला परिवारका सबैजसो सदस्यले ३ वर्ष अघि देवकोटाले भनेको कुरा सम्झिए । ‘सोही अनुसार १३ दिने कर्मलाई ७ दिनमा झार्ने टुंगो भयो’ राजनले भन्नुभयो ‘तर पुरोहितलाई मनाउन भने अलि समय लाग्यो ।’

राजेश्वरको कामकिरियामा संलग्न पुरोहित बासुदेव सापकोटा पनि यसमा सहमत भएपछि क्रियाकर्म सुरु भएको चौंथो दिनमै नवौं दिनमा गर्नुपर्ने काम सकिएको छ । काठमाडौं वालुवाटारस्थित देवकोटा निवासमा समवेदना ब्यक्त गर्न पुग्ने केहीले अनौठो मानेपनि धेरैजसोले भने मृत्यु संस्कार छोटो बनाउने निर्णयको स्वागत गरेका छन् । लामो समयदेखि अमेरिकामा बस्दै आएका देवकोटाका छोरा ईश्वरचन्द्रपनि यसमा खुशी रहेको पारिवारका अन्य सदस्यले बताएका छन् । 

‘एउटा व्यक्ति वा परिवारले सुरु गरेर मात्रै त्यसलाई निरन्तरता दिन सकिँदैन भनेर हामी सबैले अब ७ दिनमै क्रियाकर्म सक्ने निर्णय गरेका छौं’ राजनले भन्नुभयो ‘त्यसका लागि देवकोटा गूठीले ७ दिनको क्रियाविधि भनेर किताब छपाउने निर्णय भएको छ ।’ 

श्रद्धाञ्जली दिन वालुवाटार पुगेका नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति गंगाप्रसाद उप्रेतीले मृत्यु संस्कार छोटो बनाउने निर्णयको स्वागत गर्दै प्रतिष्ठानले एउटा बृहत प्राज्ञिक भेला गरी यसबारे छलफल चलाउने बताउनुभएको छ । ‘हिजो आज धेरैका छोराछोरी विदेशमा बस्छन्, लामो समयको बिदा नमिल्न सक्छ, त्यसमाथि कोही त बिरामी पनि पर्न सक्छन्’ उप्रेतीको भनाई उदृत गर्दै राजेश्वर देवकोटाका पारिवारिक सदस्य राजनले भन्नुभयो ।